زمرد از آن گوهرهایی است که پیش از آنکه بر رکاب نشیند در باور نشسته است. تمدن ها فقط آن را نخریدند بلکه پرستیدند، برتاج نشاندند، هدیه دادند و داروی کالبد و روح خویش نمودند. ژرفای این سبز رنگ با وقار در امتداد تاریخ و گستره آن به پهنای گیتی وسعت دارد. زمرد با کیفیت بسیار کمیاب و گرانبهاست. در طول تاریخ همواره میراثی گرانبها در گنجینه بزرگان و پادشاهان بوده است. این «سنگ پادشاهان» با رگه هایی(Jardin) منحصر به فرد، هر گوهر را از دیگری متمایز می نماید. گویی هر گوهر امضاء، نقش انحصاری و هویت مستقل و با شکوه خویش را روایت می کند. حیات در آن رگه ها جریان دارد و گویی نور را به بند کشیده نگاه می دارد.

 گالری یحیی جواهر را زینت نمی داند. آن را روایتی می داند که بر دست می نشیند. و زمرد از کهن ترین این روایت هاست. چنان باور مصریان که این گوهر را مظهر حیات، سبزی و برکت زمین می دانستند، گویی صدای زمین است که سبز می ماند. طنین این نجوا در هم آمیخته به باور مردمان است در ژرفای این تمدن کهن. یحیی در میان درخشش ها به دنبال معنا برای مخاطب گرانقدر خویش می گردد. این تمنا و نگاه متعالی به گوهر سنگ زمرد ما را بر آن داشت که در خلق و عرضه آثاری از این گوهرسنگ اهتمام ورزیم. در ادامه این گریز به بررسی آثار گالری یحیی و همچنین واگویی گنجینه های ارزشمند زمرد در ایران و جهان خواهیم پرداخت.

آثار فاخر و گرانبهای زمرد در ایران:

اقبال و توجه به این گوهر همواره در طول تاریخ مثال زدنی بوده است. از جمله نقاط عطف در تاریخ جواهرات ایران، گنجینه نادر و کمیاب نادر شاه افشار قابل ذکر است. که عمدتا از فتوحات وی به دست آمده است. از جمله این جواهرات می توان به این موارد اشاره نمود:

کمربند زرین نادر شاه

این کمربند کمیاب و بی نظیر دارای یک زمرد ۱۷۶ قیراطی بزرگ بوده و اطراف آن با ۶۰ قطعه الماس با تراش برلیان و ۱۴۵ قطعه الماس با برش های دیگر تزئین شده است. گفته می شود احتمالا نادرشاه این گوهرسنگ را همراه کوه نور و دریای نور بعد از فتح هند به ایران آورده است.

جقه نادری

جقه نادری یک پیش کلاه جواهر دار ساخته شده در قرن ۱۲ هجری است که بر سر پادشاهان و اشراف زادگان قرار داشت. این کلاه دارای زمرد های بزرگ و الماس های زیبایی می باشد که هم اکنون در موزه جواهرات ایران نگهداری می شود.

خنجر نادرشاه

این خنجر که در موزه توپکاپی ترکیه نگهداری می شود دارای سه قطعه درشت زمرد و دیگر در انتهای آن قرار دارد. جنس غلاف و قبضه از طلا بوده و اطراف آن با الماس تزئین شده است. این خنجر که توسط سلطان محمود عثمانی به نادرشاه هدیه داده شده بود در راه رسیدن به ایران توسط سربازان مطلع شدند که نادرشاه توسط سران ارتش خود کشده و آنها نیز هدایا را به استامبول بازگرداندند.

سپر نادری

این سپر یک اثر هنری بی نظیر بوده که مرکز آن با یک یاقوت سرخ ۲۲۵ قیراطی که در جهان کمیاب است مزین شده است. الماس، سنگ زمرد و یاقوت در سرتاسر این سپر وجود دارد. گفته می شود این سپر در ابتدا ساده بوده و با فرمان فتحعلی شاه مرصع شده است. نادرشاه در بسیاری از جنگها از این سپر استفاده کرده است.

آثار خاص و منحصر به فرد زمرد در جهان

چشم نوازی و ارزش ذاتی این گوهر از دیرباز در سراسر جهان، توجه مخاطبان را به آثار خاص و قطعات کمیاب این سنگ گرانبها جلب کرده است. گرچه یکی از خواستگاه های اصلی این سنگ معادن کلمبیا می باشد، اما گستره استفاده از آن منحصر به این جغرافیا نبوده. در ادامه به معرفی چند قطعه از این گوهر سنگ خواهیم پرداخت.

زمرد مغول(mogul emerald)

نام این زمرد از امپراتوری گورکانی هند که با عنوان مغولان کبیر هند شناخته می‌شوند؛ برگرفته شده. این سنگ میلیون ها دلار ارزش دارد و قدمت آن به سال ۱۶۹۵ برمی‌گردد.  وزن این قطعه ۲۱۷.۸ قیراط می باشد.

زمرد مغول در زمان سلطنت آخرین امپراتور از چهار امپراتور بزرگ مغول که بین سال‌های ۱۶۵۸ تا ۱۷۰۷ سلطنت می‌کرد، تراشیده شد. این زمرد در واقع تنها زمرد شناخته شده‌ای است که در دوره کلاسیک مغول تراشیده و تاریخ‌گذاری شده است.

بر روی آن نام مبارک چهارده معصوم حکاکی شده است. با توجه به اینکه پادشاهان این سلسله مذهبی غیر از شیعه را دنبال می نمودند هویت مالک واقعی این گوهر در هاله ای از ابهام قرار دارد. در طرف دیگر این زمرد نقش گل و بوته و تزئینات به شکلی استادانه حکاکی و پیاده شده است.

زمرد گاچالا(Gachalá Emerald)

این قطعه سنگ یکی از بزرگترین و مشهورترین زمردهای تراش نخورده در جهان است. اصالت این سنگ که در سال ۱۹۶۷ کشف شده است، به معدن هم نام سنگ یعنی معدن گاچالا در کلمبیا باز می گردد. وزن این گوهر بی مانند، ۸۵۸ قیراط می باد و ابعاد تفریبی ۵ سانتی متر معادل دو اینچ دارد. این زمرد متعلق به هری وینستون یکی از مشهورترین برندهای جواهر و زمرد بوده که اکنون این مالکیت به یک موسسه دیگر انتقال یافته است.

زمرد چاک(Chalk Emerald)

زمرد چاک تجسم یافته هنر جواهرسازی در قرن اخیر است. یکی از آثار مشهور و بسیار گران بها که منشا آن کلمبیا بوده است. این گوهر نایاب در گذشته دور از کلمبیا به هند منتقل گردید و در قرن بیستم توسط جواهر فروش و برند مشهور هری وینستون خریداری شده، دوباره تراشیده شد و وزن آن با کاهش حدودا یک قیراطی به ۳۷.۸ قیراط رسید. در ادامه با ۶۰ قطعه الماس و رکابی ترکیبی از جنس طلا و پلاتین آراسته شد و به کمال رسید. در سال ۱۹۶۲، این زمرد توسط فردی به نام Oscar Roy Chalk خریداری شد و از آن زمان نام «Chalk Emerald» روی آن گذاشته شد. بعدها در سال ۱۹۷۲، خانواده Chalk این جواهر ارزشمند را به مؤسسه اسمیتسونین اهدا کردند.

سنگ نوشت

جواهرات از دوران کهن محل تلاقی نگاه بوده، قدر دیده و ارج نهاده شده است. جهد یحیی در باز تعریف این جایگاه در فرهنگ و باور این عصر و گشودن دریچه ای بکر برای مخاطبین خود خواهد بود. در ادامه مجموعه سنگ نوشت معدن زمردی خاص و در انحصار یک شخص در مصر باستان را روایت می کنیم.